ข้าวต้มลูกโยนเป็นขนมโบราณที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนานในประเทศไทย โดยเฉพาะในงานบุญประเพณีตักบาตรเทโวโรหณะหลังวันออกพรรษา
ความแตกต่างในแต่ละภูมิภาค
แม้ข้าวต้มลูกโยนจะมีความเกี่ยวเนื่องกับประเพณีในหลายพื้นที่ แต่ก็มีลักษณะเฉพาะที่แตกต่างกันไปในแต่ละภาค เช่น:
- ภาคกลาง: มักพบในงานตักบาตรเทโวที่จังหวัดสระบุรี มีความเกี่ยวข้องกับตำนานการเสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ของพระพุทธเจ้า
- ภาคเหนือและอีสาน: มีการทำข้าวต้มลูกโยนเช่นกัน โดยอาจมีการใช้วัสดุห่อที่แตกต่างกันไป
- ภาคใต้: ข้าวต้มลูกโยนจะมีการห่อด้วย ใบพ้อ หรือ ใบจาก ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของทางภาคใต้
ลักษณะของข้าวต้มลูกโยนภาคใต้
- ส่วนประกอบ: ทำจากข้าวเหนียวผัดกับกะทิ ถั่วดำ น้ำตาล และเกลือ ทำให้มีรสชาติหวานมัน
- การห่อ: จะห่อเป็นทรงกรวยหรือพีระมิดเล็กๆ และเหลือชายใบเอาไว้เป็นหางยาว
- ชื่อเรียก: ชาวใต้บางพื้นที่อาจเรียกว่า “ต้ม” “ต้มใบพ้อ” หรือ “ต้มปัต”
- ความหมาย: การทำข้าวต้มลูกโยนเป็นขนมแห่งศรัทธาที่ชาวบ้านจะทำเพื่อนำไปใส่บาตรพระสงฆ์ การเหลือชายใบไว้เป็นหางยาวนั้น เชื่อว่าเพื่อให้ง่ายต่อการโยนใส่บาตร